GEBELİKLE İLGİLİ GENEL BİLGİLENDİRME

Gebe Kalmadan Önce Neler Yapmalısınız?                                                                  9

Gebelik Nasıl Oluşur?                                                                                                       10

Erken Gebelik Belirtileri                                                                                                   11

Gebelik İzlemi                                                                                                                     11

Gebenin Acilen Hekime Başvurmasını

Gerektiren Durumlar                                                                                                        18

Gebelikte Beslenme                                                                                                           21

Gebeliğin Hafta Hafta Gelişimi                                                                                       34

Doğum Eylemi                                                                                                                    43

 

GEBELİĞİN 3 AYLIK DÖNEMLERLE

         İNCELENMESİ

 

İlk 3 Aylık Dönem

  1. A) Fiziksel Değişikler

Yorgunluk                                                                                                                       47

Bulantı ve Kusma                                                                                                          48

İdrara Sık Çıkma                                                                                                            50

Göğüs Hassasiyeti                                                                                                          52

Baş Ağrısı ve Kendini İyi Hissetmeme                                                                       52

Kilo Artışı                                                                                                                         54

  1. B) Sık Görülen Belirtiler

Nokta Şeklinde Kanama (Lekelenme) veya Kanama                                              54

Kasık Ağrısı                                                                                                                      55

  1. C) Bebekle İlgili Önemli Noktalar

İkinci 3 Aylık Dönem

  1. A) Fiziksel Değişiklikler

Ağrılar ve Yanmalar                                                                                                         57

Cilt Değişiklikleri                                                                                                              63

Kabızlık                                                                                                                               64

Anemi (Kansızlık)                                                                                                             66

Kilo Artışı                                                                                                                            68

  1. B) Bebekle İlgili Önemli Noktalar
  2. C) Sık Görülen Belirtiler

Vajinal Akıntı ve Enfeksiyonlar                                                                                  70

Aşerme                                                                                                                             72

 

Üçüncü 3 Aylık Dönem

  1. A) Fiziksel Değişiklikler

Nefes Nefese Kalma                                                                                                      74

Diğer Küçük Rahatsızlıklar                                                                                         76

Uyku Problemleri                                                                                                          77

Cilt Değişiklikleri                                                                                                           78

Hemoroid                                                                                                                        79

İdrar Kaçırma                                                                                                                 80

Kilo Artışı                                                                                                                         81

  1. B) Bebekle İlgili Önemli Noktalar

Ağırlık                                                                                                                               81

Bebeğin Hareketleri                                                                                                       81

 III. GEBELİK SIRASINDA YAŞANAN  ÖZEL DURUMLAR

  1. GEBELİKLE İLGİLİ GENEL BİLGİLENDİRME
  2. Gebe Kalmadan Önce Neler Yapmalısınız?

En sağlıklısı planlı hamilelik mi, yoksa sürpriz olanı mı?

Planlı hamilelik hem kadın hem de bebek için en sağlıklısıdır. Doğum kontrol hapını bırakır bırakmaz hamile kalan kişilerin bebeklerinde anomali olma ihtimali ve düşük riski yüksek olduğu için, hapların bırakılmasından en az 2 ay sonra hamile kalınmalıdır, geçen sürede ise kontrollü cinsel ilişkide bulunulmalıdır.

Fiziksel ve ruhsal açıdan anneliğe hazır olmak çok önemlidir.

Bu duygulanım, gebelik sürecinde annenin panik ve depresif atak geçirmesini ciddi anlamda önlemektedir. Anne adayının üç ay öncesinden genel bir check-up’tan geçip, smear testi ve jinekolojik muayene yaptırması gerekmektedir. Türk kadınlarının büyük kısmında anemi (kansızlık) olduğu için anemi araştırması yapılması gerekir. Hepatit B, C, HIV ve kızamıkçık virüsleri bizim için gebelikteki en büyük sorunlardır. Eğer annenin kızamıkçık açısından bağışıklığı yoksa mutlaka kızamıkçık aşısı yapılmalıdır. Bu da hamile kalmadan en az 6 ay önce planlanmalıdır. Eğer hamilelikte kızamıkçık geçirilirse; bebekte ağır sakatlıklara yol açmaması için gebeliğin sonlandırılması gerekebilir. Aynı şekilde toksoplazma taramasıda önem kazanmaktadır.

Anne adayı sigara ve alkol gibi alışkanlıklardan kendini uzaklaştırmalıdır.

Anne adayının sigara ve alkol gibi alışkanlıklardan kendini uzaklaştırması gerekir. Bilindiği üzere sigara düşük riskini ve düşük doğum ağırlığında bebek doğurma riskini arttırmaktadır. Alkol ise doza bağımlı olarak bebekte anomaliye neden olmaktadır. Normalde bir sene korunmamasına rağmen çiftin çocuğu olmamışsa “neden olmuyor” diye araştırmaya başlanması gerekmektedir. Özellikle, anne ve babanın yaşı 35 ve üzerinde ise gebe kalma süresinin 6-8 aya indiğinin bilinmesi gerekir ve zaman kaybedilmeden uzman bir hekimden yardım alınmalıdır.

Her gece cinsel ilişki gerekmez.

Her gün cinsel ilişkiye girmek çocuk ihtimalini artırır mı? Önemli olan kadının yumurtlama dönemine yakın günlerde cinsel ilişkinin yaşanmasıdır. Her gece ya da gün aşırı cinsel ilişkiye girmek sonucu etkilemez. Adetleri düzensiz olan kadınlarda yumurtlama gününü tam olarak tayin etmek güç olabilir. O zaman vücut sıcaklığını ölçmek, işe yarayan bir işlem olabilir. Yumurtlamadan hemen sonra vücut sıcaklığı arttığı için yumurtlama dönemi test edilebilir. Adet gününü takiben 11 ila 17. günler arasında cinsel ilişkiye girildiğinde gebelik elde edilme olasılığı yükselir.

Gebelik Nasıl Oluşur?

Olgun dişi yumurta hücresi ile erkeğin sperm hücresinin kadının tüplerinde birleşmesi ile (döllenme) gebelik başlar. Döllenmiş yumurta (zigot), hormonal etki ile uygun hale gelmiş rahim iç duvarına (endometrium) tutunur. İmplantasyon olarak tanımlanan bu olayı takiben zigottan bebek ve bebeğin eşi (plasenta) gelişir.

Erken Gebelik Belirtileri

Beklenen adetin gecikmesi: En sık rastlanan gebelik belirtisidir. Bazı kadınlar gebeliğe rağmen adet görebilirler, ancak bu adet genellikle normalden daha kısa ya da az olur.

İmplantasyon kanaması: Bazı kadınlarda gebeliğin en erken belirtisi, lekelenme şeklinde kanama ve kramp tarzı karın ağrısı olabilir.

Memelerde şişkinlik ve hassasiyet: Özellikle, gebeliğin erken dönemlerinde görülür.

Meme başlarında (areola) koyulaşma, göbek çevresi, koltuk altı gibi bölgelerde deri renginde koyulaşma, yüzde lekelerin oluşması.

Sabah bulantıları, kusma, aşerme, kokuya tahammülsüzlük: Sıklıkla gebeliğin 4-14. haftaları arasında görülür.

Halsizlik, uykuya meyil ve yorgunluk.

Bel ve baş ağrıları.

Sık idrar yapma: Genellikle 6-8. haftalarda görülür.

Vajinal akıntıda artma: Akıntı yumurta akı kıvamında ve kokusuzdur.

Gebelik İzlemi

Gebelik planlayan kadınlara gebelik öncesinde;

Sigara kullanıyorlarsa bırakmaları ya da günde 3’ün altına düşürmeleri gerekir.

Gebelik öncesinde Hepatit B, kızamıkçık (rubella) taraması yaptırmaları ve gerekirse aşılarını tamamlama tavsiye edilidir.

Kilo fazlası olan kadınlar için kilo vermeleri önerilir.

Günde 400 mikrogram folik asit kullanmaları, daha önceki gebeliklerinde anomalili bebek öyküsü (nöral tüp defekti) olan kadınlara ise günde 4 mg folik asit almaları,

Akdeniz anemisi, kistik fibrozis gibi kalıtsal hastalıklar için taşıyıcı olan ya da ailesinde bu tip hastalıklar bulunan ailelerin genetik danışmanlık alması önerilir.

Demir ilaçları gebelikten önce kansızlık (anemi) sorunu olan kadınlarda veya 26. gebelik haftasından sonra anemi gelişen kadınlarda gereklidir.

Gebelikte fetal anomaliye rastlanma riski binde ikidir. Gebeliğin 10-14. haftalarında ultrason ile fetal anomalilerin %40’ı, 22-24. haftalarda %80’i belirlenebilmektedir. Unutulmaması gereken nokta; gebelikte yapılan tarama testlerinin %10’unda aslında bebekte sorun olmadığı halde sorun varmış gibi çıkabilmesidir.

Gebeliğinizin sağlıklı bir şekilde devam etmesi, gebelik sırasında oluşabilecek problemlerin erken dönemde tanınabilmesi ve önlenebilmesi için gebelik süresince doktorunuzun önerdiği aralıklarla takip edilmeniz gerekmektedir.

Gebelik öncesinde bir sorunu olmayan kadınlarda genellikle önerilen izlem şekli ve gerekli tetkikler şu şekildedir:

  1. Gebelikte ilk muayene: Ultrason ile gebelik kesesi (gebeliğin 5-6. haftası) ve bebeğin kalp atımının tespit edilmesini (gebeliğin 7-8. haftası) takiben kan basıncı ve vücut ağırlığı ölçülüp kaydedilir. Gebeliğin riskli gebelik olup olmadığının tespiti için önceki gebeliklere ait bilgiler, bu gebelikte ortaya çıkan şikayetler ve anne adayının daha önce geçirdiği hastalıklar, ameliyatlar, kullandığı ilaçlar, sigara-alkol kullanımı, çiftlerin ailesinde kalıtsal hastalık olup olmadığı ve eşler arasında akrabalık olup olmadığı sorgulanmalıdır. Açlık kan şekeri, kan grubu ve hepatit testleri istenir. Eğer anne adayının HBs Ag pozitif ise doğum sırasında bebeğe geçişi önlemek için hemen doğumdan sonra bebeğe aşı ve immünglobulin yapılmalıdır. Aşı 2. ve 6. aylarda tekrarlanmalıdır. Gebeye ait son bir yıl içinde yapılmış smear testi yoksa rahim ağzından smear alınması önerilir. Kan uyuşmazlığı olan çiftlerde (anne Rh-, baba Rh+) bebeğin etkilenip etkilenmediğini belirlemek için indirekt Coombs (IDC) testi istenir. Doğumdan sonra bebek kan grubuna ve direkt Coombs testine bakılır. Bebek kan grubu Rh+ ve direkt Coombs testi negatif ise anneye doğumdan sonraki ilk 72 saat içinde Anti IgD aşısı yapılarak daha sonraki bebeklerin olumsuz etkilenmesi önlenmiş olur.
  2. İkinci muayene: 11-14. gebelik haftalarında vücut ağırlığı ve kan basıncı ölçümü yanında ultrason tekrarı gereklidir. Ultrason ile Down sendromu taraması için ense deri kalınlığı ölçümü ve burun kemiği (nasal kemik) varlığına bakılır; PAPP-A ve f-beta HCG ölçümü için kan alınır. İkili tarama testi ile Down sendromlu bebeklerin %90’ı tespit edilebilir. Rh- gebelerde IDC testi tekrarlanır. 16-18. gebelik haftalarında anne kanında bakılan HCG, östriol ve alfafetoprotein düzeyleri anne yaşı ve gebelik haftası ile birlikte değerlendirilerek (üçlü tarama testi) bebeğin Down sendromlu olma riski belirlenir. Bu test ile Down sendromlu bebeklerin %64’ü tespit edilebilir. Bu test sadece riski gösterir ve kesin tanı için gebeliğin ilk 3 ayında bebeğin eşinden örnek (CVS), ikinci 3 ayında ise bebeğin çevresindeki sıvıdan örnek (amniosentez) alınır.
  3. Üçüncü muayene: 22-24. gebelik haftasında vücut ağırlığı ve kan basıncı ölçümünü takiben tam kan sayımı için kan alınır. Hemoglobin değeri 11’in altında ise demir ilacı önerilir. Bu haftalarda ayrıca bebeğin tüm organlarının ve kalbinin detaylı olarak incelendiği ayrıntılı ultrason incelemesi ve doktorunuz gerekli görürse rahim damarlarındaki kan akımını inceleyen Doppler ultrason incelemesi yapılmalıdır. Gebeliklerin %4’ ünde ortaya çıkan gebeliğe bağlı şeker hastalığını (diabet) taramak için gebeliğin 24-28. haftaları arasında 50 gram oral glukoz yükleme testi yapılmalıdır. Bu testte aç veya tok karnına 50 gram glukoz içiminden 1 saat sonra kan şekerine bakılır. 140’ın üzerinde ise 100 gram glukoz ile yükleme testi yapılarak diabet tanısı konulur. Rh (–) gebelerde IDC testi tekrarlanır.
  4. Dördüncü muayene: 32. haftada kan basıncı ve vücut ağırlığı ölçümüne ek olarak bebeğin gelişimini değerlendirmek için ultrason yapılmalıdır. Rh (–) gebelerde IDC testi tekrarlanır.
  5. Beşinci muayene: 38-39. gebelik haftasında bebeğin tahmini doğum ağırlığı ve kemik çatınızın uygunluğuna bağlı olarak doğum şeklinin planlanması için yapılacak son ziyarettir. Kan basıncı ve vücut ağırlığı ölçümünün yanı sıra ultrason ile bebeğin ağırlığı, su durumu ölçülür, NST ile bebeğin kalp atışları değerlendirilir. 38. gebelik haftasından sonra NST ve ultrason takipleri doktorunuzun uygun gördüğü sıklıkta doğuma kadar devam eder.

Gebenin Acilen Hekime Başvurmasını Gerektiren Durumlar Nelerdir?

  1. Ani vajinal kanama,
  2. İnatçı kusmalar,
  3. Yüksek ateş ve başağrısı,
  4. İdrar yaparken yanma, sızı,
  5. Şiddetli karın, bel, kasık ağrısı,
  6. El ve yüzde şişme,
  7. Ani görme bozukluğu, göz önünde siyah noktaların uçuşması,
  8. İdrar miktarında azalma,
  9. Vajenden ani, bol miktarda sıvı gelmesi (amniyon kesesinin açılması),
  10. Bebek hareketlerinin azalması (normalde > 10/gün),
  11. Kilo alımının durması,
  12. Renkli, kokulu vajinal akıntı olması halinde gebe hiç vakit kaybetmeden hekime başvurmalıdır.

Gebelikte Beslenme

Sağlıklı bir gebelik dönemi için yeterli ve dengeli beslenme çok önemlidir. Ülkemizde beslenme sorunlarının yaşandığı grupların başında gebelik dönemi yer almaktadır. Gebelikte önerilen beslenme şekli, tüm besin çeşitlerinin dengeli ve düzenli olarak tüketilmesi esasına dayanır. Vücuttaki hücrelerin tamamının düzenli ve uyumlu çalışması protein, yağ, karbonhidrat, vitamin ve minerallerin yeterli ve dengeli alınması ile mümkündür. Gebelerde beslenmenin amacı annenin fizyolojik ihtiyaçlarını tamamlamak, besin depolarını dengede tutmak ve fetüsün fiziksel ve mental yönden sağlıklı gelişimini sağlamaktır. Çocuğun bedensel ve zihinsel büyümesi, gelişmesi doğum öncesi dönemde annenin iyi beslenmesi ile başlar. Hamileliğiniz süresince ne yediğiniz ve nasıl yediğiniz, çocuğunuzun gelecekteki sağlık durumunu etkiler.

Gebelik boyunca ortalama kilo artışı 10-14 kilo olmalıdır. Günlük enerji ihtiyacındaki artış ise sadece 150-300 kaloridir. Gebelik döneminde alınan fazla kilolar ve gebeliğe aşırı kiloyla başlamak doğumu güçleştirmekte ve sağlık sorunları yaratmaktadır.

GEBELİKTE TÜKETİLMESİ GEREKEN

BESİN ÖĞELERİ

  • KALSİYUM

Kalsiyum mineraline olan gereksinim doğumdan önce henüz anne karnındayken başlar. Hamilelik sırasında yeterli miktarda kalsiyum alınmazsa bebek ihtiyacını annenin vücudundan ve kemiklerinden sağlar. Bu da annenin daha ilerki yıllarda sağlığının olumsuz yönde etkilenmesine neden olur. Gebelikte kalsiyum kullanımı hem anne hem de bebek sağlığı için ciddi önem taşır. Ayrıca, gebelik döneminde kalsiyum eksikliği kramplarda artışa sebep olur. Kalsiyum, bebeğinizin gebeliğin 8. haftasından itibaren oluşmaya başlayan kemik ve dişlerinin gelişimi için gerekli bir mineraldir. Kalsiyum açısından zengin besinler peynir, süt, yoğurt ve yeşil yapraklı sebzelerdir. Ancak besinlerle alınan kalsiyum, yeterli gelmeyeceği için dışardan takviye edilmelidir.

  • PROTEİNLER

Gebelikte protein ihtiyacı yüzde 30 oranında artar.Dolayısıyla soframızdan yoğurt, süt, peynir, fasulye, mercimek ve yumurtayı eksik etmememiz gerekir. Hayvansal gıdalardaki yağ mümkün olduğu ölçüde alınarak, etin yağsız şekilde tüketilmesi önerilir. Ayrıca, balıkta proteinden başka bulunan omega 3 ve omega 6 yağ asitleri de bebeğin zeka gelişimini olumlu etkileyen maddelerdir.

  • KARBONHİDRAT

Bu gıda türü vücudun enerji kaynağıdır, enerji vücutta hareket ve organların çalışması için gereklidir. Fakat, bu gıdalar gebelikte fazla alındıklarında aşırı kilo artışına neden olabilirler. Gebe kadınlar tarafından aşırı kilo alma korkusuyla bu tür gıdaların alımının azaltılması iyi sonuçlar doğurmayabilir. Bunun yerine bu yararlı gruptan gıdalar seçilerek tüketilmelidir. Karbohidratlar iki çeşittir; şeker, bal, yaş pasta gibi basit karbohidratlar ve ekmek, fasülye, patates, bezelye gibi kompleks karbohidratlar. Basit karbohidratlar, çok yüksek oranda kalori kaynaklarıdır ve gebeler tarafında fazla tüketilmemelidir. Kompleks karbohidratlar özellikle kepekli buğday gibi lifli tipleri az kalori içerdikleri ve besleyici oldukları için gebelikte daha rahatlıkla tüketilebilir. Yine de kompleks karbohidratlar, gebelikte gereğinden fazla alınmamalıdır. Örneğin; her yemekte bir dilim kepekli ekmek yeterli olacaktır.

  • DEMİR

Hamilelikte dışardan demir alımı gereklidir. Gebe ve emziren kadınlara günde 30-60 mg demir desteği önerilmektedir. Çünkü gebelik esnasında anneden fetüse 300-500 mg demir geçişi olmaktadır. Gebeliğin ilk yarısında demir gereksinimi artışı çok olmadığı için, besinlerden demir alınması yeterli olacaktır. Ancak, gebeliğin ikinci yarısında hem annenin kırmızı kan hücrelerindeki artış hem de fetüsün hızlı büyümesi nedeniyle, demir gereksinimi artacaktır. Bu da yalnız besinler yoluyla sağlanamayacağı için, dışardan demir alınması gereklidir. Demir eksikliği anemisi eğer çok ciddi değilse gebeliği tehlikeye sokmaz ama ciddi olduğu zaman bebekte intra uterin büyüme geriliğine ve erken doğuma yol açabilir. Demir eksikliğini en aza indirebilmek için kan yapıcı; pekmez, kuru üzüm, kırmızı et, yumurta ve kuru baklagillerden zengin gıdaların tüketilmesine önem verilmelidir. Ayrıca, C vitamininden zengin meyve ve sebzeler de bağırsaklardan demir emilimini arttıracaklardır.

Genelde 4. aylardan sonra başlanılan demir hapları kesinlikle sütle birlikte içilmemelidir. Çünkü süt, demirin emilimini azaltmaktadır.

  • C VİTAMİNİ

C Vitamini hamilelik döneminde oldukça önemlidir. Fetal doku gelişimi ve demir emilimi açısından gereklidir. Son araştırmalara göre, bu vitaminin yetersizliği erken doğumla ilişkilendirilir; C vitamini amniyotik kesenin oluşmasına katkıda bulunur. Bizi enfeksiyon ve toksinlere karşı koruyan ve direncimizi arttıran C vitamini tüketimimizin yeterli olmasına dikkat etmeliyiz. Önerilen günlük doz 85 mg’ dır. Bu doz, doğum öncesi vitamin gereksiniminden biraz daha fazladır. İhtiyacınız olan ekstra C vitaminini bu vitaminin bulunduğu meyve ve sebzeleri bol bol yiyerek alabilirsiniz. Vücutta depolanmadığı için her gün belli bir miktar alınmalıdır. Besinleri tazeyken tüketmeli, iyi yıkanmış sebzeleri çiğ ya da az haşlayarak yemelisiniz.

  • FOLİK ASİT

Folik Asit, yeşil yapraklarda yaygın olarak bulunan, bebekte sinir sistemi hastalıkları riskini azaltan, hücre büyümesi ve organ gelişiminde rol oynayan bir B vitaminidir. Vücutta depolanmadığı ve gebelik süresince normalden fazla alınması gerektiği için her gün alınmalıdır. Bu maddeye doğal halde taze sebze, meyve, patates, baklagiller, kepekli ve süt ürünlerinde rastlanır. Diğer vitaminler gibi folik asiti de tablet halinde alabilirsiniz. Eğer sağlıklı ve değişik (çeşitli) şeyler yiyiyorsanız, yeterli folik asit alıyorsunuz demektir. Fakat hamile kalmak istediğiniz zaman, hamileliğinizin başlangıcında biraz daha fazla folik asite ihtiyacınız vardır. Gebelik öncesi 3 ay dışardan folik asit desteği alınabilir.

  • LİFLİ GIDALAR (Posalı gıdalar)

Özellikle sebze ve meyve yemek gebe kadına vitamin ve sıvı sağlayacaktır. Bu gıda türleri ayrıca içerdikleri bitkisel lifler nedeniyle bağırsak çalışmasını düzenler. Lifli gıdaların tüketilmesi ve bol su içilmesi ile

 

gebelikte sık görülen kabızlığın önüne geçilecektir. Gebe kadınlar tarafından her gün en az iki veya üç çeşit sebze veya meyve yenmelidir. Kepekli besinler de lif içerir, ancak diğer bazı besinlerin bağırsaklardan emilimini azalttığından aşırı tüketilmemelidir. Örneğin elma, salatalık veya domates yerken mümkünse kabuklarının soyulmaması gerekir. Yeterli lifli gıda alımı için her yemekte hatta kahvaltıda bile bir büyük tabak yağsız ve az tuzlu salata yemek iyi bir çözüm olacaktır.

 

  • YAĞLAR

Bunlar vücutta enerji kaynağı ve bazı gıdaların bağırsaklardan kan dolaşımına emilmesi için gereklidir. Omega-3 ve omega-6 tipindeki yağlar vücutta üretilmezler ve gıdalarla birlikte yeterli olarak alınmalıdırlar. Bu tip yağlar örneğin ceviz, fındık ve balık yağında bulunur, böylece gebelikte

bunların tüketimine dikkat edilmesi gerekir. Gereğinden fazla yağ alınımı, özellikle tereyağı ve kırmızı et kaynaklı yağların tüketilmesi gebelikte aşırı kilo alımına neden olabilir. Yemeklerde bitkisel yağların kullanılması daha sağlıklı dır.

  • GEBELİKTE SIVI ALIMI

Gebelik döneminde böbreklerin daha hızlı çalışması, vücudun sıvı miktarının artması ve nihayet büyümekte olan bebeğin (bebeklerin) artmış olan ihtiyaçları nedeniyle sıvı alımı artmalıdır. Günlük alınması gereken minimum miktar 2-2,5 litre olmalı ve susama hissi olmasa dahi belli aralıklarla düzenli olarak sıvı gıda alımı sürdürülmelidir. Özellikle bol su tüketimi idrar yolu enfeksiyonu, oligohidramnios (bebeğin amnion sıvısının normalden az oluşu), erken doğum eylemi, solunum yolu enfeksiyonları, kabızlık, ishal gibi pek çok durumda koruyucu veya tedavi edici olabilir.

Gebelikte çay, kahve, kolalı içecekler ve kakao önerilmez. Maden suyu (soda) içilmesinin ise bir sakıncası yoktur.

BESLENME İÇİN İPUÇLARI

Demir ihtiyacı günlük ortalama 30 gramdır. Dördüncü aydan sonra demir eklemesi yapılmalıdır.

Gebelerin kalsiyum ihtiyacı gebe olmayan kadınların ihtiyacının iki katı kadardır.

Bu ihtiyaç 1200 mg/gündür. En iyi kalsiyum ihtiyacı süt ve süt ürünlerinden karşılanabilir.Ancak alınan besinlerle kalsiyum, yeterli gelmeyeceği için dışardan takviye edilmelidir.

Vitamin ihtiyacı yeteri kadar sebze ve meyve tüketimiyle sağlanabilir. En önemli eksikliği görülebilecek vitamin B1-2 ve Folik asittir. Hayvansal kaynaklı besinlerin veya alternatiflerinin tüketimi ile bu ihtiyacımız da giderilebilir.

Dördüncü aydan sonra çok gerekli görüldüğü taktirde kontrollü biçimde dışardan vitamin desteği yapılabilir.

Günde 3 dilim ekmeği aşmayın. Pilav, makarna gibi gıdaları 2-3 kaşıktan fazla tüketmeyin.

Mutlaka 8-10 bardak su için. Kola, gazoz ve şekerli içeceklerden uzak durun.

Kızartmanın her türlüsünden kaçının.

Alkol almayın.

Konserve, tatlandırıcı ve hazır gıdaları tercih etmeyin.

Turşu gibi aşırı tuzlu gıdalardan da kaçının.

Öğünleriniz sık ve az az porsiyonlar halinde olmalıdır.

Aldığınız gıdaların taze olmasına dikkat edin.

Yediğiniz gıdalarda “çeşitliliğe” önem verin.

Aşırı yağlı, tatlı, baharatlı ve kalorili gıdalar yerine protein ve karbonhidrattan zengin, yağ oranı düşük besin öğelerine yönelin.

Yemeklerde iyotlu tuz kullanın.

 

  1. Gebeliğin Hafta Hafta Gelişimi

Birinci-dördüncü gebelik haftası

Adet döneminin bitmesini takiben vücudunuz yumurtlama (ovulasyon) için hazır durumdadır. Kadında son adetin ilk gününden itibaren 11-19. günler arasında ovulasyon olur. Cinsel ilişki ile vajene salınan sperm hücreleri rahim ağzından geçerek rahme ordan da tubalara ulaşır ve bu sperm olgun yumurta ile birleşerek zigotu oluşturur. Zigot tubadan rahme geçerken bölünür ve morulayı oluşturur. Morula rahme ulaştığında “blastokist” adını alır. Döllenmeden 6-10 gün sonra blastokist uterus duvarına tutunmuştur ve bu aşamadan itibaren embriyonik dönem başlar. Bu dönem beyin ve sinir sistemi, omurga, kalp ve dolaşım sistemi, mide ve bağırsak gelişiminin başladığı evredir.

Beşinci gebelik haftası

Kol ve bacak çıkıntıları belirir. Kalp atımları ultrasonda görülebilir. Plasenta ve göbek kordonu gelişir. Plasenta gebelik için önemli bazı hormonları salgılamaya başlar. Göbek kordonu bebeğe oksijen, besin transferi ve atıkların uzaklaştırılması için gereklidir. Bu dönemde ayrıca daha sonra gözleri ve kulakları oluşturacak yapılar belirir.

Altıncı gebelik haftası

Akciğer, burun, çene ve damak gelişimi başlar. Kol ve bacak gelişimi devam eder. Beynin daha kompleks bölümleri bu dönemde gelişmeye başlar. Gözlerde lens yapısı belirir. Burun delikleri oluşur. Bağırsak gelişimi devam eder. Bağırsak başlangıçta bebeğin gövdesinin dışında, göbek kordonunun içinde yerleşirler. Pankreas bu dönemde gelişmeye başlar.

Yedinci gebelik haftası

Bu dönemde büyüklüğü bir aspirin tableti kadar olan embriyonun tüm hayati organları gelişmeyi sürdürür. Kıl follikülleri, göz kapakları ve dil gelişmeye başlar. Dirsekler ve el-ayak parmakları görünür hale gelir; gövde düzleşmeye başlar. Gözler, kulaklar ve burun belirginleşir. Dişetinin altında diş gelişimi başlar.

Sekizinci gebelik haftası

İç ve dış kulak gelişimi devam eder. Kıkırdak ve kemik formasyonu başlar. Bağırsak göbek kordonundan bebeğin karnının içine doğru yer değiş

tirir. Bu haftadan sonra embriyonik dönem sona erer, fetal dönem başlar.

 

 

Dokuzuncu-on üçüncü gebelik haftası

Dokuzuncu hafta civarında bebek hareketlenir, ancak bunlar anne tarafından fark edilmez. Yine bu haftalarda bebek parmaklarını oynatabilir. Plasenta fonksiyonu esas bu dönemde başlar ve devam eder. Onuncu hafta civarında el ve ayak parmakları birbirlerinden ayrılır. Saç ve tırnak gelişimi başlar. Fetüsün genital organları erkek ya da dişi olarak uygun cinsiyette farklılaşmaya başlar, ama henüz ultrasonda bebeğin cinsiyeti net olarak görülmez. Böbrek fonksiyonu için gerekli amnion sıvısı birikmeye başlar. Bu dönemde göz kapakları kapanır ve 28. haftaya kadar kapalı kalır. Böylece iris gelişimi ve göz renginin belirlenmesi sağlanır. Ses telleri (vokal kord) gelişmeye başlar. Gözler ve kulaklar normal yerlerine doğru yer değiştirirler. On ikinci hafta civarında karaciğer ve pankreas çalışmaya başlar. On üçüncü hafta civarında nefes alma-verme hareketleri başlar. Boynu biraz uzar ve elleri daha fonksiyonel hale gelir. Bu haftalarda fetüs başının büyüklüğü bebeğin toplam büyüklüğünün yarısı kadardır.

On dördüncü-on altıncı gebelik haftası

Bu haftalarda bebeğin cildi ince ve saydamdır, üzeri “lanugo” denen ince tüylerle kaplıdır. Tiroid bezleri gelişir ve hormon salgılamaya başlar. Erkek bebeklerde prostat bezi gelişir, dişi bebeklerde yumurtalıklar karnın alt tarafına doğru yer değiştirir. Bu haftalarda bebek hareketlerini hissedebilirsiniz, çünkü parmak emme, yakalama, kaş çatma, yüz buruşturma da dahil bir çok hareketi yapabilir. Kol ve bacakları uzamaya devam eder. El ve ayak tırnakları büyür. Orta kulaktaki küçük kemikler gelişmeye başlar ki bu ilerde işitebilmesi için gereklidir. Bu dönemde düzenli göğüs kafesi hareketleri görülür, amniotik sıvıyı yutar ve kusar. On altıncı hafta civarında deri altında yağ birikimi başlar. Parmak izi de bu dönemde gelişmeye başlar.

 

 

On yedinci-yirminci gebelik haftası

Bu haftalarda bebek hareketleri daha fazla hissedilir hale gelir. Kaşlar ve kirpikler gelişir. On sekizinci hafta civarında peynire benzeyen, anne karnında bebeği amniotik sıvıdan koruyan ve tüm cildi kaplayan “verniks” denilen madde oluşmaya başlar. Akciğerlerde küçük hava kesecikleri oluşmaya başlar. Bu dönemde bebeğin kalp sesleri annenin karnının üstünden “stetoskop” denen aletle duyulabilir. On dokuzuncu hafta civarında aynı yeni doğmuş bir bebek gibi uyuma-uyanma periyotları gösterir. Bu haftalarda sinyal iletimini sağlayan “myelin” denen madde ile sinirlerin üzeri kaplanmaya başlar. Saçlar belirgin hale gelir, süt dişleri gelişir, böbrekleri çalışmaya başlar. Kız bebeklerde uterus (rahim) gelişimi başlar. Yirminci haftadan sonra bebeğin gelişimi daha hızlı şekilde devam eder. Kas gelişimi belirgindir. Anneden bebeğe geçen ve doğumdan sonra 6 ay daha korumaya devam eden bağışıklık hücrelerinin transferi başlar. Beynin özel bölümlerinde koku ve tat alma, dokunma gibi görevleri olan sinirler gelişir. Bu haftalarda bebek seslere hafif tepkiler verebilir.

 

Yirmi bir-yirmi üçüncü gebelik haftası

Bu haftalarda lanugo tüm vücut yüzeyini kaplar ve cilt altı yağ kalınlığının artması sebebiyle fetüs yeni doğan bebek görünümü almaya başlar. Gözlerin gelişimi tamamlanır. Karaciğer ve pankreas gelişimini tamamlar. Vücudun hastalıklara karşı savunması için gerekli beyaz kan hücreleri (lökositler) gelişmeye başlar. Yutma hareketlerinin artması ile kalın hareketleri başlar. Kız bebeklerde vajen gelişimi başlar. Yirmi birinci hafta civarında bebeğin ağırlığı 360 grama ulaşır. Yirmi ikinci hafta civarında kaş ve kirpik gelişimi tamamlanır. Bebek sesleri daha iyi duymaya başlar. Beyin gelişimi hızlanır. Erkek bebeklerde testisler yerlerine doğru iner, sperm hücrelerinin üretimi ve testosteron salınımı başlar.

Yirmi dört-yirmi yedinci gebelik haftası

Bu haftalarda tat almayı sağlayan dil kabarcıkları gelişir. Ter bezleri oluşur. Akciğer gelişimi hızlanır. Yirmi beşinci hafta civarında akciğerlerde kan damarları gelişir. Ağız çevresi ve dudaktaki sinirler daha hassas hale gelir. Yakalama ve kavrama refleksleri daha fazla gelişir. Yirmi altıncı haftada bebeğin ağırlığı 750 gram kadardır. Akciğerler doğumda genişlemeyi sağlayan “sürfaktan” denilen maddenin salınımına başlar. Yirmi yedinci haftada beyin gelişimi hızlanır. Kulaktaki sinir yapılarının gelişimini tamamlaması nedeniyle seslere daha duyarlıdır. Amniotik sıvı içinde yaptığı nefes egzersizleri bebeği doğum sonrası nefes alıp verebilmesi için hazırlar. Göz kapakları açılır ve bebek ışığı-karanlığı fark edebilir hale gelir.

Yirmi sekiz-otuz ikinci gebelik haftası

Bu haftalarda gebeliğin son haftalarındaki kadar yoğun olmasa da yağ depolanması devam eder. Kas ve kemik kitlesindeki artmaya bağlı olarak bebek kilo alır ve vücut oranları değişir. Akciğerler henüz tamamen matur olmasa da ritmik nefes alıp-verme hareketlerine devam eder. Kemik gelişimi tamamlanmasına rağmen kemikler hala yumuşaktır. Yirmi dokuzuncu hafta civarında beyin soluk alıp-verme hareketlerini ve vücut ısısını kontrol etmeye başlar. Bebek bir taraftan diğerine dönebilir. Işık, ses, koku ve tatlara daha duyarlı hale gelir. Otuzuncu hafta civarında göz hareketleri hızlanır ve çeşitlenir, gözyaşı üretimi başlar. Kemik iliği kırmızı kan hücrelerinin (eritrosit) üretimine başlar. Bu haftadan sonra kemiklerde sertleşmeyi sağlayan kalsiyum, demir ve fosfor kemiklerde birikmeye başlar. Bebeğin ağırlığı 1500 gram kadardır. Bu dönemde akciğerler hariç tüm organlar gelişimlerini tamamlamıştır.

Otuz üç-otuz altıncı gebelik haftası

Bu haftalarda fetüs doğuma hazırlık için kafa aşağı gelecek şekilde karnın alt kısmına doğru yer değiştirir. Beyin ve sinir sistemindeki hızlı gelişme devam eder. Hızlı kilo artışı sürer. Lanugo tüyleri kaybolur ve cilt daha gergin ve mat hale gelir; böylece yeni doğan bir bebeğe daha çok benzer. Göz kırpma refleksi başlar. Otuz dördüncü haftada bebeğin ağırlığı 2100 gram kadardır. Bu haftadan sonra kol ve bacaklardaki hızlı yağ birikimine bağlı olarak vücut ısısını daha iyi kontrol edebilir. Otuz altıncı haftadan sonra bebeğin doğum kanalına doğru yer değiştirmesi sebebiyle annenin nefes alıp vermesinde rahatlama ama yürümesinde zorlaşma olabilir.

Otuz yedinci-kırkıncı gebelik haftası

Otuz yedinci haftada bebeğin ağırlığı 2800 gram kadardır. Otuz sekizinci haftadan sonra bebek doğum için artık hazırdır. Bebeğin bağırsak hareketlerine bağlı oluşan ve doğumdaki ilk dışkısına verilen ad olan “mekonyum” bağırsaklarda birikir. Bu dönemde bebek tüm rahmi doldurduğu için hareketlerinde azalma görülebilir. Her iki cinste de küçük meme tomurcukları belirir. Bu dönemde akciğerler hariç tüm organlar gelişimlerini tamamlamıştır, akciğer gelişimi doğumla tamamlanır.

DOĞUM EYLEMİ

Normalde doğum, gebeliğin 38-40. haftaları arasında olur. Gebelerin %10’unda ise daha erken gebelik haftalarında doğum başlayabilir.  Sezaryen hastanın isteği veya doktorun yönlendirilmesi ile yapılacak ise veya daha önce sezaryen ile doğum yapmış olan bir gebeye tekrar sezaryen yapılacaksa işlem 38-39. haftalar arasında planlanır. Sezaryen planlanan gebeler bir gece önce saat 24:00’den itibaren herhangi birşey yememeli ve içmemelidir.

Doğumunuzun yaklaştığını gösteren 6 belirti:

Rahatlama: Bebeğin karnınızın alt kısmına (pelvis) doğru yer değiştirmesi ile diaframınız üzerindeki basınç azalır ve daha kolay nefes alabilir hale gelirsiniz. Ancak bu kez idrar kesesi üzerindeki basınç artışına bağlı olarak tuvalete gitme ihtiyacı artabilir.

Nişan gelmesi: Gebelik boyunca rahim ağzını kapatan kalın mukus tabakası rahim içine bakterilerin girişini engeller. Doğuma yaklaştıkça rahim ağzındaki incelme ve gevşemeye bağlı olarak bu mukus tabakası atılır. Bu olay tüm gebelerde görülmeyebilir; genellikle kanlı koyu kıvamlı bir akıntı şeklindedir ve doğum eyleminin başlamasından dakikalar, saatler ya da günler önce atılabilir.

Su gelmesi: Bazı gebelerde amniotik kesenin doğum eyleminden önce yırtılması sonucu genellikle az miktarda su vajenden dışarı doğru akar. On kadından birinde ise yoğun miktarda su boşalabilir. Özellikle gebeliğin son dönemlerinde idrar kaçırmaya sık rastlandığından gelen sıvının amnion sıvısı mı idrar mı olduğunun kesinleştirilmesi için doktorunuza başvurmanız gerekir.
Çünkü membranların erken yırtılması halinde rahim içi enfeksiyon gelişme riski artabilir.

Doğum ağrıları: Gebeliğin son aylarında görülen düzensiz aralıklarla gelen, alt karın ve kasıkta hissedilen, şiddeti değişken, karında sertleşme ile birlikte olan, pozisyon değişikliği ile azalan ya da kaybolan, kısa süreli kasılmalar yalancı doğum ağrıları olarak bilinir. Doğuma yaklaştıkça yalancı doğum ağrıları yerini gerçek doğum ağrıları denen daha şiddetli, sırtın alt kısmından başlayıp karna yayılan ve karında sertleşmenin eşlik ettiği, daha uzun süren (30-60 saniye), düzenli aralıklarla gelen, dinlenmekle geçmeyen, aralıkları ve şiddeti giderek artan kasılmalara bırakır. Beş dakikada bir gelen ve 1 dakikadan uzun süren kasılmalar ya da su gelmesi halinde doktorunuza başvurmanız önerilir.

Rahim ağzında incelme: Gebeliğin son ayında rahim ağzı incelmeye başlar. Doktorunuz bu durumu kontrole gittiğinizde vajinal muayene ile anlayabilir ve yüzde olarak ifade eder. Rahim ağzındaki incelme, rahim ağzının daha kolay genişlemesine olanak tanır. Gebeliğin son iki ayında hissettiğiniz, yalancı doğum ağrıları da denen kısa süreli, şiddeti az kasılmalar incelmede rol oynar.

Rahim ağzında genişleme: Gebeliğin son aylarında rahim ağzında genişleme başlar. Doktorunuz bu durumu vajinal muayene ile anlar ve cm olarak ifade eder. Doğumun gerçekleşebilmesi için rahim ağzında tam genişleme (10 cm) ve tam incelme (%100) olması gerekir.

Gebeliğin son zamanlarında bebek hareketlerinin bir miktar azalması normal kabul edilir.  Ancak bebek hareketlerinde belirgin azalma varsa (saatte 10’dan az) veya bebek hiç hareket etmiyorsa mutlaka doktorunuza başvurunuz.

 

 

  1. GEBELİĞİN 3 AYLIK DÖNEMLERLE

İNCELENMESİ

İLK ÜÇ AYLIK DÖNEM

İlk üç aylık dönem, vücudumuzda önemli değişikliklerin olduğu dönemdir. Kişi bu dönemde gebeliğin ilk heyecanını yaşarken bazı sorunlarla da karşı karşıya kalır.

  1. A) FİZİKSEL DEĞİŞİKLİKLER

Gebeliğinizin başlangıcında fiziksel değişiklikler sizi rahatsız etse de, sağlığınızı veya bebeğin sağlığını tehlikeye sokmaz. Her gebelik kendi içinde ele alınır. Siz aşağıda yazılan sorunların hepsi ile veya bazısı ile karşılaşabilirsiniz ya da hiç karşılaşmayabilirsiniz. Belirtilerin ne olduğunu ve kendinizi rahat hissetmek için bunlara karşı ne yapacağınızı bilirseniz gebeliğiniz o kadar rahat geçecektir.

 

  1. Yorgunluk

Sebebi Nedir?

Gebeliğin başlangıcında kadınların çoğu normalden daha fazla yorgundur. Bu duygu çok iyi anlaşılabilir bir durumdur. Çünkü, vücudunuzun yapması gereken çok işi vardır. Gebeliğin ilk haftalarında, vücudunuz bebeğe besinleri taşıyabilmek için daha fazla kan üretir. Bu artmış kanı göndermek için kalbiniz daha fazla çalışır ve nabız dakikada 10-15 kadar daha fazla atar. Bu dönemde yorgunluk hissedeceğiniz fiziksel değişikliklere ek olarak yeni duygular ve düşüncelerle de karşı karşıyasınızdır. Gebeliğiniz planlı olsun veya olmasın bu dönemde biraz duygusal sıkıntınız olacaktır. Bebeğinizin sağlıklı olup olmayacağı endişesi olacak ve nasıl anne olacağınız konusunda içinizde karmaşık duygular olacaktır.

Ne Yapabilirim?

Dinlenin: İhtiyacınız olduğu kadar dinlenin. İyi yeme ile birlikte sigara içme ve alkol gibi zararlı alışkanlıklardan kurtulmanın yanısıra mümkün olduğunca daha fazla dinlenmek için yollar bulmalısınız.

Gün içinde arasıra şekerleme yapın. Bacaklarınızı yukarı kaldırarak dinlenme sayesinde enerjinizi yeniden kazanırsınız.

Gün içinde şekerleme yapamazsanız, hemen iş sonrası veya akşam yemeği öncesi yapabilirsiniz. Eşiniz veya çocuklarınız size ellerinden geldiğince yardımcı olsunlar.

 

Ayrıca yatmadan birkaç saat önce su içmeyi keserseniz, geceleyin tuvalet için çok kereler kalkmak zorunda kalmazsınız.

Egzersiz yapın: Enerji düzeyinizi artırmanın en iyi yolu egzersiz yapmaktır. Hergün 30 dakika yürümek gibi orta düzeyde bir egzersiz bile kendinizi enerji dolu hissetmenize neden olur.

Doğru yemek yiyin: Doğru yemek yeme, her zamankinden daha önemlidir. Gebeliğin başlangıcında doğal olan yorgunluk, yeterli demir veya protein takviyesi almıyorsanız şiddetlenebilir.

  1. Bulantı ve Kusma

Sebebi Nedir?

Gebeliğin erken döneminde bulantı ve kusma ile ilgili bir teori, bunun nedeninin plasenta ve fetüste salgılanan hormon değişikliklerine bağlı olduğu şeklindedir. Bunda mide-bağırsak sistemindeki değişiklikler de bir parça rol oynayabilir. Mide gebelik hormonlarının etkisi ile daha yavaş boşalır. Bulantı ve kusma ayrıca, duygusal stres ve yorgunlukla artabilir.

Buna ‚ “gündüz hastalığı” dense de, gebeliğin erken dönemindeki bulantı-kusma günün herhangi bir zamanında oluşabilir. Bu belirti gebelerin %70’ini etkilemektedir. İlk gebelikte, genç kadınlarda ve ikiz gebeliklerde bulantı daha şiddetli olabilir. 4-8 haftalıkken başlar ve 14-16 haftalıkta azalır. Fakat bazı kadınlarda bulantı ve kusma 3. aydan sonra başlayabilir ve bazı kadınlarda ise tüm gebelikleri süresince bulantı devam eder.

 

 

 

Ne Yapabilirim?

Yeme alışkanlıklarınızı değiştirin: Gün içinde daha sık ve küçük öğünler şeklinde yemek bulantıyı azaltır. Yemekler sırasında az sıvı almak da iyileşmeye yardımcı olur. Bunları yapmanın amacı mideyi tamamen boş veya tamamen dolu tutmaktan kaçınmaktır. Çünkü her iki durum da bulantıyı daha kötü yapabilir.

Gündüz atıştırmaları yapın: İlk kalktığınız zaman bulantınız kötü ise yataktan çıkmadan önce demli olmayan bir çay için. Yatağın başında galeta, kraker gibi kuru şeyler bulundurun.

Hoş olmayan koku ve yiyeceklerden kaçının: Birçok kadın, gebelikleri sırasında bazı koku ve yiyecekleri hoş bulmazlar. Mümkün olduğunca bu tür yiyecek ve kokulardan kaçının.

Diğer olası yardımlar: Bulantınızı antiasid ilaç kullanımı hafifletebilir. Fakat, doktorunuza danışmadan ilaç almayınız. Çünkü bazı antiasidler vücutta sıvı tutarlar. Bulantınızın hafiflemesine B6 vitamini de yardımcı olabilir.

 

  1. İdrara Sık Çıkma

Sebebi Nedir ?

İlk üç ayda uterusun (rahim) büyüyen hacmi ile birlikte böbreklerin etkili fonksiyonları size idrara çıkma hissi verir. Ayrıca hapşırırken, öksürürken ve gülerken de idrar kaçırabilirsiniz. Bunun nedeni, büyüyen uterusun idrar torbasına yaptığı baskı sonucudur. 4. ayda uterus kasık bölgesine doğru yayıldığından dolayı, mesaneye olan basınç o kadar fazla olmaz.

Ne Yapabilirim ?

Yatmadan birkaç saat önce su içmeyi keserseniz, gece boyunca daha az kalkarsınız ve gece boyunca daha iyi uyursunuz. Fakat aksi olmadıkça gebelik süresince sıvı alımını kesmek iyi bir fikir değildir.

İhtiyaç hissettiğiniz her an idrarınızı yapın. İdrarınızı tutmak, idrar torbasının tam olarak boşalamamasına neden olur ve bu, idrar yolları enfeksiyonuna yol açar. İdrar yaparken öne doğru eğilmek ise idrar torbanızın tam olarak boşalmasına yardımcı olur.

  1. Göğüs Hassasiyeti

Sebebi Nedir ?

Östrojen ve progesteron adı verilen dişilik hormonlarının artmış üretimi gebe kadının göğüslerindeki değişikliklerin temel nedenidir. Gebeliğin ilk birkaç haftasında göğüslerinizde hafif değişiklikler hissedebilirsiniz, bunlar ağrılı olabilir.

Ne Yapabilirim ?

Göğüslerinizi iyi destekleyen sütyen ağrıyı azaltabilir. Ayrıca, geceleyin göğüsleriniz sizi rahatsız ediyorsa, uyurken de sütyen takınız.

  1. Baş Ağrısı ve Kendini İyi Hissetmeme

Sebebi Nedir ?

Gebeliğin erken döneminde görülen baş ağrıları birçok kadını rahatsız etmektedir. Nedeni belli değildir, fakat gebeliğin erken döneminde görülen diğer rahatsızlıklar gibi, hormon düzeyinizdeki ve kan dolaşımındaki değişiklikler neden olabilir. Diğer olası nedenler stres ve yorgunluktur. Gebe kaldığınızı öğrenir öğrenmez kafeini azaltırsanız veya tümden keserseniz, bu değişiklikler birkaç gün sizde baş ağrısı yapabilir.

Kendini iyi hissetmeme, gebe kadınlarda sık görülür ve gebelik sırasında görülen dolaşım değişiklikleri sonucu olabilir.

Stres, yorgunluk ve açlık da kendini iyi hissetmeme ve bayılmanın nedeni olabilir. Kendini iyi hissetmeme şiddetli ise ve karın ağrısı veya vajinal kanama ile birlikte ise ciddi bir neden olan bebeğin uterus (rahim) dışında başka bir yere yerleşmesinden şüphelenebilir. Bu gibi durumlarda hemen doktorunuza danışınız.

Ne Yapabilirim ?

Sinüs baş ağrıları yüzün ön tarafı ve kenarlarına, burun çevresine, gözlere sıcak kompres uygulama ile azalabilir.

Gerilme baş ağrılarında ise boynun arkasına soğuk kompres koyunuz.

Gevşeme egzersizleri, baş ağrınızı azaltmanın yanısıra kendinizi çok iyi hissetmenize neden olur. Bu egzersizleri gözünüzü kapatıp sakin, güzel bir yer düşünerek yapın. İyi yemek yeme ve iyi dinlenme ile egzersiz de çok önemlidir.

Söylemesi çok kolaydır ama yaşamınızdaki stresi azaltmak gebeliğinizin ilk dönemleri ile geri kalanını kolay geçirmenizi sağlayacaktır.

Ağrı kesici kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Hafif sersemlik durumlarını yattığınız yerden veya oturduğunuz yerden yavaş kalkarak azaltabilirsiniz.

  1. Kilo Artışı

Gebelik boyunca toplam 11-14 kilo kazanmanıza rağmen, bunun yalnızca çok küçük bir oranını ilk üç ayda kazanırsınız. İlk üç ayda normal kilo artışı yalnızca 1 kilodur.

  1. B) SIK GÖRÜLEN BELİRTİLER

Gebeliğin erken döneminde birçok kadın kendini rahatsız eden belirtilerden şikayetçidir. Bunlar genelde endişe edilecek problemler değildir, fakat hangi belirtilerin doktora başvuracak durumlar olduğunu bilmelisiniz.

  1. Nokta Şekilnde Kanama (Lekelenme) veya Kanama

Sebebi Nedir?

İlk üç ayda görülen vajinal kanama sık görülen bir olay değildir. Her 4-5 kadından birinde oluşur. Kanamanın şiddeti, süresi ve devamlı olup olmadığı belirlenmelidir.

 

Ne Yapabilirim?

Kanama herhangi bir problemin varlığını gösterebilir. Bu nedenle kanama olduğunda doktorunuza başvurunuz.

  1. Kasık Ağrısı

Sebebi Nedir?

İlk gebe kaldığınızda kasıklarınızda, kalça ve belinizde ağrı hissi ile karşı karşıya kalabilirsiniz. Rahim genişlerken, onu tutan elastik dokular bu gelişmeye ayak uydurabilmek için gerilirler. Bu gerilme sonucunda ağrı görülür. Rahatsızlık verici olsa da, endişelenmenize gerek yoktur. Ilık bir banyo gevşemenize ve sancılarınızın hafiflemesine yardımcı olur. Ayrıca, dinlenme egzersizleri ile de rahatlayabilirsiniz.

Ne Yapabilirim ?

Ağrı; şiddetli, sürekli ve ateşle birlikteyse hemen doktorunuzu arayın.

  1. C) BEBEKLE İLGİLİ ÖNEMLİ NOKTALAR

Bebeğinizin tüm önemli yapıları ve organ sistemleri ilk üç ayda oluşur. Daha sonraki dönemde ise bunlar büyüyüp gelişirler ve bebeğinizde kilo artışı görülür.

İlk üç ayın sonunda, bebek ortalama 7 cm uzunluğunda ve 28 gram ağırlığındadır. Bazı organ sistemleri oluşmuş ve hatta çalışmaya başlamıştır.

Kalp yaklaşık 26. günden itibaren atmaya başlar.

Üreme organları gelişmiştir fakat bebeğin cinsiyeti tam olarak anlaşılamaz.

İlk kemik hücreleri oluşur.

El ve ayak parmakları oluşmuştur ve tırnakların oluşması başlamıştır.

Dolaşım ve solunum sistemleri çalışmaktadır.

Karaciğer safra yapmaktadır ve böbrekler idrar torbasına idrar salgılamaktadır.

Bebek ilk üç aylık dönemde hareket etmeye başlamıştır.

İKİNCİ ÜÇ AYLIK DÖNEM

İkinci üç aylık dönem gebeliğin 13. haftası ile 27. haftası arasındaki dönemdir. “Altın dönem‘‘ olarak da adlandırılan bu dönemde gebeliğin başlangıcındaki yan etkiler azalmış buna karşın son üç aydaki rahatsızlıklar ise henüz başlamamıştır. Bu dönemde bulantınız azalmıştır, uykularınız düzelmiştir ve enerjiniz yerine gelmiştir. Ayrıca, bu dönemde bebeğiniz size gerçek gibi gelmeye başlamıştır. 12 haftalıkken doktorunuz bebeğin kalp atışlarını duyabilir ve 16-20. haftalar arasında bebeğin ilk hareketlerini hissedebilirsiniz. 4-5. aylarda artık karnınız yavaş yavaş belirmeye başlamıştır. Gardrobunuzu değiştirmenin, gelen bebeğiniz için evde planlar yapmanın zamanı gelmiştir. İkinci üç aylık dönem bu kadar problemsiz bir dönem değildir. Yeni belirtiler bu dönemde de sık görülür. Hangi belirtilerin normal olduğunu okudukça göreceksiniz.

  1. A) FİZİKSEL DEĞİŞİKLİKLER
  2. Ağrılar ve Yanmalar

İkinci üç aylık dönemde uterusun genişliğinde hızlı artışı fark edeceksiniz. 27. haftanın sonunda bebek 12 haftalıktakinden 4 kat daha büyük olacaktır. Uterus büyürken, vücudunuzun içinde o bölümde olan diğer organlar normal yerlerinden birazcık uzaklaşacaklardır. Bu nedenle bu organları tutan kas ve liflerde aşırı gerilme olacaktır. Bütün bu büyüme ve gerilme anne adayını rahatsız edebilir. Bu dönemde görülen ağrı ve yanmaların esas nedeni uterusun ağırlığı ve genişliğindeki artış ve gebelik hormonlarıdır.

  1. Sırt Ağrısı

Sebebi Nedir?

Gebelik sırasında kalça bölgenizdeki kemiklerin arasındaki eklemler yumuşayıp gevşerler. Bunlar doğum sırasında bebeğin bu bölgeden geçebilmesi için bir hazırlıktır. Bu dönemde, uterusunuzun ağırlığı artar ve ağırlık merkezinin yeri değişir. Bunun sonucu olarak zamanla ve belki hiç farkında olmadan, vücut şekliniz değişir. Ağırlık merkezindeki değişiklikleri kompanse etmek için yapılan bu değişiklikler de sırt ağrılarına neden olur. Sırt ağrısına neden olan bir başka faktör ise karın bölgesindeki kasların hafif de olsa ayrılmasıdır.

Ne Yapabilirim ?

Sırt ağrısını azaltmak için; oturmanıza, kalkmanıza ve yürümenize dikkat etmelisiniz.

Doğru duruş egzersizleri yapın, omuzlarınız geride durun.

Uzun süre ayakta kalacaksanız, bir ayağınızı yerden fazla yüksekte olmayan iskemleye dayayın.

Bacaklarınız hafif yukarıda oturun ve bacak bacak üzerine atmayın.

Ağırlığı doğru kaldırın. Dizlerinizin üzerine oturun ve ağırlığı beliniz dik olacak şekilde kalçanızı (sırtınızı değil) yukarı kaldırarak alın.

Ani yakalama hareketleri yapmayın veya kolunuzu aniden başınızın üzerine kaldırmayın.

Yatarken veya dinlenirken dizleriniz ve kalçalarınız kıvrılı şekilde, bir tarafa bakacak şekilde yatın. Dizlerinizin arasına ve karnınızın altına minder yerleştirin. Bu pozisyon alt sırt bölgesindeki basıncı ortadan kaldıracaktır.

Karın bölgenizdeki kasları güçlendirmek için yapılan egzersizler sırt ağrısının azalmasına yardımcı olacaktır.

  1. Karın Ağrıları

Sebebi Nedir?

İkinci dönemde alt karın bölgesindeki ağrıların nedeni, genişleyen uterusun çevresindeki kasların ve liflerin gerilmesidir. Bu nedenle karın bölgesindeki ağrı bebeğiniz ve sizin için bir tehdit oluşturmasa da, bu ağrıyı doktorunuza söyleyin çünkü bu ağrının nedeni uterus dışına yerleşmiş gebelik veya erken doğum başlangıcı olabilir.

Daha önceden karın bölgesine uygulanan bir ameliyat geçirmişseniz ağrının nedeni buradaki yapışıklıkların gerilmesi olabilir. Gebelik sırasında bazen apendiks iltihabı veya safra kesesi taşları ağrısı farklı yerlerde oluşur. Bu ağrının farklı yerde oluşmasının nedeni büyüyen uterusun diğer organları bulundukları yerden başka tarafa itmesidir.

Ne Yapabilirim ?

Karın ağrısı çok şiddetli ise, oturma veya yatma rahatlatabilir.

Dinlenme egzersizleri ve sıcak banyo rahatlatabilir. Ağrı sürekli ise doktorunuzu arayın.

  1. Bacak Krampları

Sebebi Nedir?

Bacaklarda kramplar 3. aydan sonra sık görülür. Genellikle geceleri oluşur ve bazen uyandıracak kadar şiddetlidir. Bacak kramplarının gerçek nedeni belli değildir. Fakat kalsiyum alımındaki yetersizlik, yorgunluk veya sinirler üzerine uterusun yaptığı basınç ağrıya neden olabilir.

Ne Yapabilirim ?

Bacak krampları sizi çok rahatsız ederse, kalça kaslarınızı gerici egzersizler yapın.

Uzun süre oturmaktan veya uzun süre yürümekten kaçının.

Eğer kramp girerse, dizinizi gererek ayağınızı hafifçe yukarı kaldırın.

O bölgeye sıcak uygulamalar rahatlatıcı olabilir.

  1. Mide Yanmaları

Sebebi Nedir?

Mide yanmasının nedeni, mide içeriğinin yemek borusuna doğru geri kaçmasından oluşur. Bu meydana geldiğinde, mide asitleri yemek borusunu tahriş eder.

Gebelikte mide yanmasına sebep olan birçok durum vardır. En önemli nedeni, büyüyen uterusun yukarı doğru mideyi sıkıştırmasıdır. Diğer bir neden, sindirim sistemimizin çalışmasının hormonların etkisi altında yavaşlamasıdır. Yemek borusunda dalga şeklinde hareketlerle ilerleyen yiyeceklerin gidişi gebelik sırasında yavaşlamaktadır. Midenizin boşalması gecikmekte ve yiyecekler sindirim siteminden daha yavaş boşalmaktadır. Bu genel yavaşlama şu nedenle oluşur: yiyecekler emilirken daha uzun süre geçecek ve bu şekilde bebeğe daha fazla besin ulaşacaktır. Fakat, bu durum hazımsızlık ve şişkinliğe yol açar.

Ne Yapabilirim?

Bulantı ve kusmayı önlemek için ilk üç ayda yaptığınız şeyler mide yanmanızı da önleyecektir. Örneğin, sık ve küçük öğünlerde yemek yiyin ve midenizi doldurmayın.

Mide yanmanızı artıran hareketler ve pozisyonlardan kaçının (ani öne eğilmeler vs.).

Bir şeyi kaldırırken dizlerinizin üstüne çökün.

Sırtüstü yatmaktan kaçının ve kendinizi minderlerle destekleyin.

Mide yanmanız çok fazla ise doktorunuz size antiasid yazabilir, fakat doktorunuza danışmadan antiasid almayınız. Çünkü, bazı antiasidler vücutta su tutarlar.

Yağlı ve baharatlı gıdalardan ve özellikle kızartma türü yiyeceklerden uzak durun. Fazla miktarda çay, kahve ve çikolatadan sakının.

  1. Cilt Değişiklikleri

Cilt Kararması

Sebebi Nedir?

Gebelik sırasında vücudunuzda görev yapan hormonlar cildinizde belirli değişikliklere neden olur. Bunlardan sen sık görüleni, kadınların yaklaşık %90‘ında karşılaşılan cilt kararmasıdır. Bu belirti, esmer kadınlarda daha belirgindir. Gerçek nedeni belli değildir fakat artmış östrojen düzeyleri bununla ilişkili olabilir.

Gebelik sırasında cilt kararması; göğüs uçları, kasık bölgesi ve göbek çevresinde belirgindir ayrıca koltuk altları ve kalçanın iç tarafında da belirebilir. Bazı gebelerde ayrıca yüzde de hafif cilt kararması oluşabilir.

Ne Yapabilirim?

Gebelik sırasında cilt kararması güneş ışığı veya diğer ultraviole ışıklarla daha da kötüleşebilir. Bu durumda fazla güneşe maruz kalmayın. Dışarıda olduğunuz zaman vücudunuzu en az 15 koruma faktörlü bir güneş kremi ile koruyun. Hava güneşli de olsa, bulutlu da olsa her zaman zararlı güneş ışınlarının vücudunuza gelebileceğini unutmayın! Cilt kararması doğumdan sonra her zaman kaybolur.

Diğer Cilt Değişiklikleri

Aşağıda yazılı olanlar doğumdan sonra sıklıkla kaybolan cilt değişiklikleridir.

Gebelik sırasında görülen avuç içi kızarıklığı ile avuç içi ve ayak tabanı kaşıntısı nemlendirici kremler kullanılarak azaltılabilir.

Benlerin sayısı çok artabilir, fakat gebelik sırasında oluşanlar cilt kanserinde oluşanların tipinde değildir (emin olmak için doktorunuza gösteriniz).

Tırnaklar kırılgan ve yumuşak olabilir. Oje kullanmak bu durumu daha da kötüleştirebilir. Ellerinizi olduğu gibi tırnaklarınızı da losyonla nemlendirin ve deterjanla çalışırken kesinlikle eldiven giyin.

  1. Kabızlık

Sebebi Nedir?

Kabızlık, gebelikte görülen en sık ve en rahatsız verici durumlardan biridir. Kabızlığın nedeni sindirim sisteminin genel olarak yavaşlaması ve büyüyen uterusun alt bağırsaklara yaptığı baskıdır. Kabızlık ayrıca gebeliğin son dönemlerinde hemoroid (basur) oluşumunu artırır.

Ne Yapabilirim ?

Bu problemle baş etmenin en önemli yolu diyetinizi düzenlemektir.

Liften zengin yiyecekler ve fazla sıvı alma kabızlığı önler veya hafifletirler. Her türlü çiğ sebze, meyve ve her türlü et yemeği yiyebilirsiniz.

Meyve ve sebzeler ihtiyacınız olan lifi almanızı sağlar.

Meyve suları da kabızlığı azaltırlar. Kuru kayısı, kuru erik, kuru incir kompostoları içebilirsiniz.

Sabah kahvaltınızdan önce bir bardak şekerli ılık su (bir çay kaşığı yağ ilave edilmiş su) içiniz.

Yaptığınız egzersizi artırmanız da bu probleme çözüm olabilir.

Günlük yürüyüşlerinizi biraz artırmanız etkili olabilir.

Bu dönemde de doktorunuza danışmadan müshil ya da benzeri etkili ilaçlar almayınız .

  1. Anemi (Kansızlık)

Bebeğin gebelik sırasında artan ihtiyaçları vücudunuzun demir gereksinimini fazlalaştırır. Demir, alyuvarların yapımında rol oynayan çok önemli bir elementtir. Gebelik öncesinde günlük demir ihtiyacınız 15 mg kadarken şimdi bunun 2 katına ihtiyacınız vardır: 30 mg diğer kadınlar gibi gebelik sırasında bu kadar fazla demiri temin edecek yeterli demir deponuz yoktur ve artmış demir ihtiyacınızı besinlerden aldığınız demir ile karşılaşmanız da mümkün değildir.

Sebebi Nedir?

Gebelik sırasında kan hacminiz yaklaşık %45 oranında artar. Vücudunuzda yeterince demir yoksa artmış alyuvar üretimindeki ihtiyacı karşılayamaz ve bunun sonucunda anemi gelişir. Gebe kadınlarda anemi, yorgunluk ve strese yol açar ve annenin hastalıklara daha çabuk yakalanmasına neden olur.

Aneminin Belirtileri:

Yorgunluk ve güçsüzlük,

Solukluk,

Nefesten kesilme,

Çarpıntı,

Sersemlik, baş dönmesi.

Ne Yapabilirim ?

Aneminin tek tedavisi demir almaktır. Bu yüzden gebeliğin 2. döneminden itibaren muhakkak her gebe ilave olarak demir almalıdır.

  1. Kilo Artışı

Bu ikinci üç aylık dönemde ne kadar kilo alırsınız? Kilo artışı biraz da gebelikten önceki ağırlığınıza bağlıdır fakat ilk üç aydan sonra haftada 400-500 gram almanız normaldir.

Gebeliğin 26. haftasında bebeğin boyu yaklaşık 23 cm ve ağırlığı 670 gramdır. 28 haftalıkken bebek gözlerini açar-kapar ve düzenli aralarla uyur-uyanır. Bu dönemde boyu 25 cm ve ağırlığı 900 gramdır.

Bebeğinizin hereketlerini hissetmeye başlamanızdan itibaren, bebeğiniz de sizi duyabilmeye başlamaktadır. İşitme en iyi 24. haftada başlamaktadır. Bu dönemde bebeğiniz dışardan gelen seslere cevap verir. Şimdi bebeğiniz sizin sesinizi duymaktadır. Ve doğumdan sonra sizi tanıması muhtemeldir. Rahmin içindeki ortam çok sessizdir fakat bebeğiniz kalbinizin atışlarını, damarlar içindeki kanın akışını ve midenizin seslerini duymaktadır.

Bebeğin diğer duyu organları da bu dönemde gelişmektedir. 16. haftadan başlayarak bebeğiniz ışığa hassas duruma gelmektedir ve 29. haftada gözünü açarak parlak ve sürekli yanan ışığın kaynağını bulmaya çalışır.

  1. B) BEBEKLE İLGİLİ ÖNEMLİ NOKTALAR

Bebeğin Hareketlerini Hissetmek

Bebeğin hareketlerini yaklaşık 20. haftada hissedersiniz. Bu dönemde hareketler biraz düzensizdir. Daha sonra yavaş yavaş düzenli hale gelir. En aktif olduğu zaman 27. ve 32. haftalardır. Bebeğinizin hareketleri arttığında, gebeliğiniz sizin gözünüze daha gerçekmiş gibi gelecektir. İlk 3 aylık dönemde gebeliği size hatırlatan bulantı veya diğer belirtilerdir. Fakat bu dönemde çok daha hoş bir duygu gebeliği size hatırlatmaktadır: bebeğin hareketleri. Zaman geçtikçe eşinizde karnınızın üstünde bebeğin hareketlerini hisseder.

  1. C) SIK GÖRÜLEN BELİRTİLER
  2. Vajinal Akıntı ve Enfeksiyonlar

Birçok kadın bu dönemde ilk döneme göre daha kolay ve daha rahat hissetmesine rağmen, bu dönem yeni fiziksel yan etki ve diğer belirtileri de beraberinde getirir. Potansiyel problemleri tanımlamak ve ne zaman doktorunuza danışacağınızı bilmek ilk dönemde olduğu gibi çok önemlidir.

Sebebi Nedir?

Birçok kadının gebelik sırasında vajinal akıntıları artmaktadır. Bunun sebebi üreme organlarındaki bezlerden salgılanan hormonların etkisiyle mukus üretiminin artmasıdır. Gebe kadında görülen normal vajinal akıntı, beyaz renktedir, ince kıvamlıdır ve hafif bir kokusu vardır. Yüksek asit ortamı sayesinde potansiyel olarak zararlı bakterilerin üremesine izin vermez. Normalde vajinada denge halinde birçok organizma yaşamaktadır. Bu denge; stres, hastalık, vajinaya tatbik edilen duş, antibiyotik gibi ilaçalar veya gebelik hormonları ile bozulduğunda, bir organizma diğerlerinden daha hızlı çoğalır ve vajinal enfeksiyona neden olur.

Yeşil ve sarı renkte çoğu kez kokulu bir akıntınız varsa, kasık bölgeniz kızarmış ve kaşınıyorsa vajina enfeksiyonuna yakalanmışsınız demektir. Bu gebelik sırasında hormon değişiklikleri nedeniyle sık görülür.

Ne Yapabilirim ?

Vajina ve kasık bölgenizi mümkün olduğunca temiz ve kuru tutun. Vajinanın içini sabunla yıkamak oradaki asit dengesini bozacağından mantar enfeksiyonu riskini artırır.

Rahat, bol giysiler giyin ve sentetik giysiler giymekten kaçının.

Pamuklu iç çamaşırlarını tercih edin.

Vajina enfeksiyonuna yakalanırsanız, doktorunuza eşinizin de tedavi olup olamayacağını sorun.

  1. Aşerme

Birçok kadının gebelik sırasında belirli yiyeceklere karşı çok fazla istekleri olur. Özellikle ilk üç ayda, gebelikteki hormon değişikliklerine bağlı olarak iştahınızda değişiklikler olmuştur. 2. dönemde hala bazı yiyeceklerin tadını beğenmeme veya bazı yiyecekleri aşerme devam eder. Sağlıklı yiyecekler yemeye devam ettiğiniz sürece bu değişikliklerin pek bir önemi yoktur. Nadiren, bazı kadınların gebelikleri sırasında yiyecek olmayan maddelere karşı aşermeleri olur. Bunlar zararsız olanlardan, çok zararlı olanlara doğru değişir.

Kil,

Çamaşır kolası,

Kabartma tozu,

Buz.

Bu olağandışı duruma‚ “pika‘‘ adı verilir. Bunun nedeni belli değildir. Bunun sonucunda bazen demir eksikliği gelişebilir. Bu gibi şeyleri yeme çoğunlukla zararlı olmayabilir, fakat bazı maddeler sindirim sistemi problemlerine yol açabilir. Kil, parazit içerebilir. Yiyecek olmayan bir maddeyi aşeriyorsanız, doktorunuza bildiriniz.

ÜÇÜNCÜ ÜÇ AYLIK DÖNEM

Üçüncü dönem, gebeliğin 28. haftasından başlar ve doğumda biter. Bu dönemde doğumun ne zaman başlayacağını ve nasıl sonuçlanacağını düşünmeye başlayabilirsiniz. Bu dönemde bebeğinizin sağlıklı olup olmayacağı konusundaki endişeler ve korkularınız anlaşılabilir. Doğuma kadar olan sürenin çabuk geçmesini istersiniz ki hemen çocuğunuza kavuşup onu sevebilesiniz.

Bu bölümde, üçüncü dönemde sıklıkla karşılaşılabilen bazı belirtiler anlatılmıştır.

  1. A) FİZİKSEL DEĞİŞİKLİKLER

Gebelikten önce uterusun (rahim) ağırlığı yaklaşık 56 gramdır ve 15 mililitreden daha az hacim taşıyabilir. Doğum sırasında ağırlığı yaklaşık 1 kilonun biraz üstündedir ve bebeğinizi, plasentayı ve 1 litre hacmindeki amnion sıvısını taşımaktadır. Gebeliğin sonlarındaki fiziksel belirtilerin hepsi uterustaki bu büyümeden kaynaklanır.

  1. Nefes Nefese Kalma

Sebebi nedir?

Gebeliğin son dönemlerinde sanki yeterince hava almıyormuş gibi gelir. Bunun nedeni akciğerlerin hemen altındaki düz kas tabakasının büyüyen uterusun yaptığı baskı sonucu 4 cm yukarı doğru yükselmesidir. Bu, çok az bir miktar olarak gözükebilir fakat akciğer kapasitesini düşürmek için yeterlidir. Bunun sonucu akciğerlere yeterince hava giremez.

Aynı zamanda, progesteron hormonu, beyindeki solunum merkezi üzerine etki ederek daha derin nefes alıp vermenize neden olur. Sonuç olarak, gebelik sırasında toplam akciğer kapasitesi azalmasına rağmen, gerçekte her nefeste aldığınız hava miktarı hacim olarak artmaktadır.

Kendi rahatsızlığınız dışında, bebeğiniz ile ilgili endişelenmenize gerek yoktur. Genişlemiş dolaşım ve solunum sistemleri sayesinde bebeğiniz yeterince oksijen almaktadır.

Ne Yapabilirim?

Vücut şeklinizi düzeltmek, hem gebelik sırasında hem de sonrasında daha iyi nefes alıp vermenizi sağlar. Oturup kalkarken sırtınızın düzgün ve omuzlarınızın arkada olmasına dikkat edin.

Aerobik türü egzersizler de gebelik sırasında yararlıdır. Bu tür egzersizler, sizin nefes alıp vermenizi düzeltir ve nabız hızını azaltır. Ancak aşırı egzersizden kaçınmalısınız. Gebeliğin son dönemindeki egzersiz programı için doktorunuza danışın. Uyurken minderle destek olacak şekilde yatmak veya bir tarafınıza doğru uzanmak nefes alıp vermenizi kolaylaştırır.

Nefes nefese kalmanız gebeliğin son birkaç haftasında azalır çünkü bu dönemde bebek artık yavaş yavaş aşağı doğru doğum kanalına indiğinden akciğerler üzerine olan basınç kalkmaktadır.

Nefes nefese kalma gebelik sırasında sık görülmesine rağmen, daha ciddi durumlarda hemen doktorunuza danışın.

  1. Diğer Küçük Rahatsızlıklar
  2. Kalça Ağrısı

Sebebi Nedir?

Gebelik sırasında salgılanmaları artmış olan hormonlar kalça kemiği arasındaki eklemlerde gevşemeye yol açar. Bu kemiklerin artmış bükülebilme özelliği sayesinde bebek doğum kanalından rahatlıkla geçer. Fakat bu durum kalça ağrısına neden olur.

Gebeliğin son döneminde görülen kalça ağrısı genellikle bir tarafta oluşur.

Ne Yapabilirim?

Sırtınızı ve karın kaslarını güçlendirecek egzersizler kalça ağrısını azaltabilir. Ilık banyolar da yardımcı olabilir.

 

  1. Siyatik

Sebebi Nedir?

Kalça ve uyluk bölgesindeki ağrı, uyuşukluk ve his kaybına “siyatik” denir. Uterusun, siyatik sinirine yaptığı basınç sonucu oluşur. İki siyatik sinir sırtınızın alt bölgesinden bacaklara ve ayaklara uzanır. Gebelikte oluşan siyatik sinir ağrısı önemli bir olay değildir.

Ne Yapabilirim?

Doğuma yakın dönemde bebek pozisyon değiştirirse siyatik ağrısı azalabilir, ılık banyolar ve ters tarafa yatarak uyumak da ağrıyı azaltabilir.

  1. Uyku Problemleri

Sebebi Nedir?

Doğum yaklaştıkça geceleri uyumanız artık iyice güçleşir. Bunun çeşitli sebepleri vardır. Bir nedeni artık karnın iyice büyüyüp size rahat bir pozisyon sağlayamamasıdır. Diğer bir neden ise bebeğin gelişi ile ilgili duyduğunuz doğal endişedir.

Ne Yapabilirim?

Gebeliğin son döneminde uyku için en iyi pozisyon bacak ve dizleriniz bükülü şekilde sol tarafınıza yatmaktır. Sol tarafa yatmak sırt üstü yatmaktan çok daha iyidir çünkü bu büyük damarlardaki basıncı alır. Ayrıca sırtınızın alt bölgesindeki basıncın azalmasını da sağlar.

Karın bölgesini ve bacaklarınızı desteklemek için minderler kullanın.

  1. Cilt Değişiklikleri

Kasık Bölgesinin Kaşınması

Gebeliğin geç döneminde kasık bölgesinin kaşınması o bölgeyi kurutur. Kasık bölgesini nemlendirici kremle nemlendirmek bu rahatsızlığı azaltır.

  1. Varis

Sebebi Nedir?

Kalbe kan taşıyan damarların kanı yukarı doğru tam olarak gönderememesi sonucu özellikle ayaklarda belirgin olmak üzere cilt altından kırmızı mor çizgiler halinde görülür. Gebelikte büyüyen bebeği desteklemek için olan dolaşım değişiklikleri, sıklıkla bu yan etkiye neden olurlar. Uterus bacak damarları üzerine basınç oluşturduğunda varisler görülebilir veya şiddetlenebilir.

Ne Yapabilirim?

Varisler hiç bir belirtiye neden olmayabilir veya hafif-şiddetli bir ağrı ile birlikte olabilir. Varislerden korunmak için veya varis ağrısını azaltmak için yapılacakları sıralayalım:

Uzun süre ayakta kalmayın.

Ayak ayak üstüne atıp oturmayın. Bu pozisyon dolaşım problemlerini arttırabilir.

Mümkün olduğunca ayaklarınızı havaya kaldırın. Otururken ayaklarınızı diğer bir sandalyeye atıp dinlendirin. Yatarken ayaklarınızın altına minder koyarak hafif yukarı kaldırın.

Düzenli olarak egzersiz yapın.

Varis çorabı giyin.

Varisler doğum sonrası genellikle büyük oranda iyileşirler.

Ciddi vakalarda gebelik sonrası ameliyat yapılabilir.

  1. Hemoroid (Basur)

Sebebi Nedir?

Hemoroid anal bölgede damarların genişlemesi sonucu kanın o bölgede göllenmesidir. Uterusun yaptığı basınç sonucu o bölgedeki damarların yukarı doğru akışı bozulur.

Hemoroid sonucu görülen en önemli belirtiler kanama, kaşıntı ve ağrıdır.

Ne Yapabilirim?

Diğer durumlarda olduğu gibi, hemoroidlerle baş etmenin en iyi yolu korunmadır. Gebelik öncesi bu şikayetiniz varsa gebeliğin erken döneminde önlem almak çok önemlidir.

Meyve, sebze gibi yüksek lifli diyet ve bol miktarda sıvı alarak kabızlıktan korunun.

  • Hemoroidleri tedavi etmek ve belirtilerini rahatlatmak için aşağıdaki noktalara uyunuz:
  • Her tuvalet sonrası anal bölgeyi çok iyi temizleyin, yumuşak tuvalet kağıtları kullanın.

Ilık banyolar hemeoroidin küçülmesine yardımcı olur.

Buz paketli kompresler uygulayın özellikle sert sandalyeler üstünde uzun süre oturmayın.

 

  1. İdrar Kaçırma

Sebebi Nedir?

Büyüyen uterusun idrar torbası üzerine uyguladığı artmış basınç zaman zaman idrar kaçırmanıza neden olur. Bu rahatsız edici belirti gülerken, hapşırırken ve öksürürken olur. Doğum sonrası genellikle kaybolur.

Ne Yapabilirim?

Idrar torbanızı sıkıştığınız her an boşaltın (sık sık tuvalete çıkın), hiçbir zaman içeride idrar bırakmayın. Sık boşaltma idrar torbanızın dolu olmasını önler.

  1. Kilo Artışı

Gebeliğin sonunda yaklaşık 11-14 kilo kazanırsınız. 3. dönemde kadınların çoğu yaklaşık 5 kilo kazanırlar.

  1. B) BEBEKLE İLGİLİ ÖNEMLİ NOKTALAR
  2. Ağırlık

Bebek gebeliğin bu son döneminde büyüyüp ağırlık kazanmaya devam etmektedir. 28. haftanın sonunda yaklaşık kilosu 1,5 kilogram ve boyu 35-40 cm‘dir. Cilt ince, kırmızı ve buruşuk gözükür. “Vernix kazeosa” denilen beyaz yağlı bir madde cildi kaplamaktadır. Gözler açılır-kapanır ve bebek parmağını emebilir.

Bebek 37. haftaya kadar her hafta yaklaşık 200-250 gram kazanır. Doğuma yaklaştıkça bebeğin kilo artışı yavaşlar. 8. ayda bebek doğum pozisyonuna girer. Baş aşağıda kollar ile bacaklar göğüse doğru çekilmiştir.

  1. haftada bebeğin ortalama ağırlığı 3-3.5 kg ve boyu 46-50 cm’dir. Bebeğinizin ağırlığı ve boyu bundan fazla veya az olabilir. Bu durum gayet normaldir.
  2. Bebeğin Hareketleri

Gebeliğin son döneminde bebeğin kilosu artmaya devam ederken uterusun içinde hareketlerini daha iyi hissedersiniz. 3. dönemde bebeğin hareketleri daha sık ve daha şiddetli olacaktır. Bebeğin hareketlerinde ani bir azalma bir problemin işareti olabilir. Bu durumda hemen doktorunuza başvurunuz.

Gebeliğin son döneminde bebeğin hareketlerini etkileyen birçok faktör vardır. Ne kadar ve ne zaman yediğiniz, pozisyonunuzun nasıl olduğu ve dışarıdan gelen sesler bebeğin aktivitesini etkilemektedir.

Birçok aktif ve çalışan kadın bebeğinin hareketlerini her zaman anlayamazlar. Bebeğin aktivitesinde bir yavaşlama olduğunu düşünüyorsanız bebeğin hareketlerini kendiniz değerlendirebilirsiniz. Bunun için 30-60 dakika sol tarafınıza yatın ve bebeğinizin ne kadar sık hareket ettiğini izleyin.

III. GEBELİK SIRASINDA YAŞANAN

       ÖZEL DURUMLAR

  1. AMNİOSENTEZ

Amniosentez, gebeliğin 15-22 haftaları arasında fetüsün içinde bulunduğu amnion sıvısından ince ve uzun bir iğne yardımıyla 15-20 mL civarında sıvı alınması işlemidir.

Amniosentez işlemi, tecrübeli hekimler tarafından muayenehane ya da hastahanede yapılır, ağrısız bir işlemdir ve bebek için riskleri azdır. Alınan sıvı, labaratuvarda 18-20 gün kültür ortamında bırakılır. Bu aşamadan sonra bu hücrelerin kromozom yapıları sayısal ve yapısal olarak incelenir. Üretilen hücreler belli bir safhada toplanılarak kromozomları ayrıştırılır ve mikroskop altında görüntülenerek kromozomlar analiz edilir. Bu şekilde bebeğe ait kromozomlarda olan problemler rahatlıkla görülebilir ve aynı zamanda cinsiyet kromozomlarının incelenmesiyle bebeğin cinsiyeti de ortaya çıkar. Ancak kanunlar gereği ülkemizde amniyosentez sonrası cinsiyet tanımı yapılmamaktadır. Eğer eşler arasında bir kan uyuşmazlığı da varsa amniosentez sonrasında ilk 72 saat içinde kan uyuşmazlığı iğnesi (Anti D İmmunglobulin) yapılmalıdır.

Kromozom anomalisi tespit edildiğinde, bu anomalinin fetüs üzerindeki etkileri ayrıntılı olarak aileye anlatılır. Anomalili bir bebeği aldırma ya da gebeliğin devamını isteme kararı tamamen aileye aittir.

İskelet hastalıkları veya kalp hastalıklarının tespitinde amniyosentezin önemi bulunmamaktadır. Bu tür problemlerde yapılan 2. düzey ultrasonlar önemli yer tutar. Amniosentez yapılan gebe 10-15 dakika dinlendirilir. İşlemden sonra doktor, USG yaparak bebeğin durumunu, kalp atışlarını, amniosentez iğnesinin girdiği yerde kanama olup olmadığını kontrol eder, bu konuda hastayı da bilgilendirir.

İşlemden sonra üç gün mümkün olduğu kadar dinlenmeli, bol su içilmeli, ilişkiye girilmemeli ve hijyen kurallarına tam olarak uyulmalıdır.

Hangi durumlarda amniosentez yapılır?

Ailede genetik bozukluk veya kromozom bozukluğu olma ihtimali varsa ve bir genetik hastalık taşıyıcılığı varsa,

Annenin yaşı 35 ve üstünde ise,

İkili veya üçlü testte yüksek risk saptanmış ise,

Ultrasonda şüpheli ve anormal bulgulara saptanan gebelerde,

Cinsiyete bağlı geçen ve bazı kan hastalıkların tespiti için,

Kalıtsal hastalığı olan çiftlerin gebeliğinde,

Akraba evliliklerinde de genetik benzerlik nedeniyle hasta bebek doğma ihtimali fazla olduğu için amniosentez tavsiye edilmelidir.

Amniosentez riskleri nelerdir?

Amniosentez işlemi, ultrasonik gözlem altında yapıldığından hasta ve bebek için riskler oldukça azalmıştır. Gebelik kaybı yok denecek kadar azdır.

Amniosentez son derece steril şartlarda yapıldığı takdirde amnion sıvısında enfeksiyon riski düşüktür. İşlemden sonra ağrı, ateş, akıntı gibi enfeksiyon belirtilerinin olması ya da su gelmesi halinde mutlaka doktora haber verilmelidir.

İşlem sırasında veya hemen sonrasında görülen kramp birkaç saat sonra düzelir.

İşlemden sonra %1-2 oranında su gelmesi şikayeti birkaç günde müdahalesiz düzelir.

İşleme bağlı düşük riski yaklaşık 1/1000 (1000 gebelikte 1) civarındadır.

  1. GEBELİKTE ÇİĞ ET TÜKETİMİ

Toksoplazma; “toksoplazma gondii” ismi verilen parazitin yaptığı bir enfeksiyondur. Bulaşması pişirilmemiş çiğ etlerin yenmesiyle ortaya çıkar. Aynı zamanda kediler bu parazitin ana konağı ve taşıyıcısıdır. Kedi pisliğinin bulaştığı toprak ve sudan da bulaşabilmektedir.

Erişkinlerde toxoplazma enfeksiyonu genellikle belirti vermemekle birlikte hafif halsizlik ve ateş ile de kendini gösterebilmektedir. Ancak, gebelerde parazitin kana karışması ile bebeğe bulaşabilmektedir. Gebelerde toxoplazma taraması yapılarak daha önce enfeksiyonu geçirip geçirmediğinin mutlaka araştırılması gerekir.

Enfeksiyon ilk 3 ayda bebeğe %15 gibi düşük oranda geçebilir. İkinci trimesterde bebeğe geçiş oranı %30, üçüncü trimesterde geçiş oranı %60‘tır.Karın içerisinde enfekte olan bebeklerin büyük bir bölümünde doğumda hiçbir anormal bulguya rastlanmamaktadır. Bazı bebeklerde ise düşük doğum ağırlığı, karaciğer ve dalakta büyüme, sarılık, anemi, sinir sistemi bozuklukları, beyinde kireçlenmeler, beyinde su toplanması, kafatasının küçük olması ve körlük görülebilmektedir. Bu beyin bulgularına bağlı olarak çocukta havale görülebilmektedir. Ayrıca, doğumda tamamen normal olmasına karşın bazı bebeklerde daha sonra körlük görülebilmektedir.

Gebeler, Toxoplazma Geçirdiğinde

Ne Yapmalıdır?

Enfeksiyonun bebeğe geçip geçmediğini tespit etmek için bazı testler yapılabilmektedir. Fetüsün kanında parazitin ya da IgM antikorunun tespiti yapılabileceği gibi amnios sıvısında parazitin tespiti de yöntemlerdendir. Ayrıca, enfekte olmuş fetüslerde yukarda anlatılan anomalilerden bazıları ultrason ile de gözlenebilmektedir.

Gebelikte geçirilen toksoplazma enfeksiyonunun bebeğe kesin zarar vereceği söylenemez. Bu sözkonusu risk aileye anlatılır ve aile gebeliğin sonlandırılmasını ister ise gebelik sonlandırılır. Aile gebeliğin sonlandırılmasını istemez ise antibiyotik tedavisine başlanır ve doğumdan sonra bebeğe de antibiyotik verilmeye devam edilmelidir. Antibiyotik tedavisi bebeğin etkilenmesini önleyemez fakat bebekte oluşacak etkilerin şiddetini azaltır.

Alınabilecek Önlemler:

Et iyi pişirilmelidir. Çiğ ya da az pişmiş eti kesinlikle yememek gerekir.

Çiğ ete elle temas edildiyse eller iyice yıkanmalıdır. Et ellenirken eldiven kullanılabilir.

Salam, sucuk gibi yiyeceklerden uzak durulmalıdır.

Çiğ et kestiğiniz bıçaklar iyice yıkanmalıdır.

Kedi besleyenler de mama değişimi sırasında eldiven takmalıdır.

Evde kedi besleniyorsa kediye çiğ et verilmemesi ve kedinin sokağa çıkarılmaması gerekir.

Kedinin dışkısı ile gebeler temas etmemelidir.

Meyve ve sebzeleri bol su ile yıkamalısınız.

Bahçe ve toprak ile çıplak elle temas etmeyiniz.

  1. BOŞ GEBELİK

Düşükler her zaman aynı belirtilerle oluşmaz. Bazen kanama veya ağrı henüz başlamamışken teşhis edilebilen düşükler vardır. Gebelik kesesi görülmesine rağmen embriyonun gelişmemesi veya çok erken dönemde gelişmesinin durması nedeniyle görülmemesi anembriyonik gebeliği düşündürür ve bu durum bir düşük türüdür. Boş gebelikte gebelik kesesini oluşturan zar ve plasenta mevcutken, içinde fetüs bulunmaz.

Belirtileri:

Normal bir gebelikten hiçbir fark yoktur. Ancak ultrason kontrolünde farkedilebilir. Yapılan ultrasonda gebelik haftasına göre embriyo görülmesi gerekirken, görülmez. Bu durumda tanı konur (Embriyonun abdominal ultrasonografide 6 haftalıkken, vajinal ultrasonografide ise 5.5 haftalıkken görülmesi gerekir. Yine de hesaplamada oluşabilecek hatalardan dolayı tanıda aceleci davranmamak, en azından bir hafta bekleyerek durumun seyri hakkında yeterli bilgi edinmek gerekir).

Nedenleri:

Sperm ve yumurtalarda kalite düşüklüğünden ya da kromozomal bir anomaliden kaynaklanır. Hemen kalıtsal olduğu düşünülmemelidir. O gebeliğe mahsustur, tekrarlama olasılığı düşüktür. Ancak 2 ya da daha fazla düşük yaşandığında anne ve babada genetik bir problem olduğu düşünülebilir.

Tedavi:

Anembriyonik gebelik tanısının kesin olduğu durumlarda gebeliğin en kısa zamanda kürtaj ile sonlandırılması gerekir. Bir sonraki adet döneminden sonra tekrar gebelik denenebilir.

  1. DIŞ GEBELİK

Rahim dışında, genellikle tüplerde daha nadir olarak yumurtalık üzerinde ve karın boşluğunda gelişen gebeliktir. Erken teşhis ve tedavi çok önemlidir. Aksi taktirde gebelik tüpte sürer ve tüpün yırtılması ile sonuçlanır. Dış gebelik, adet gecikmesini takiben gebeliğin 6. ve 12. haftaları arasında karnın bir tarafında başlayan kramp tarzındaki ağrıların bütün karna yayılması, koyu renkli vajinal leke veya açık renkli kanama, bazen bulantı, kusma, halsizlik, omuzlarda ağrı ve bayılma gibi belirtiler verebilir. Tedavide genellikle erken dönemde ilaç tedavisi, geç dönemde ise cerrahi işlem seçilir.

  1. DÜŞÜK RİSKİ

Gebelik sırasında, ne koşulda olursa olsun kanama olması anormal bir durumdur. Her 3 aylık dönemler için düşük nedenleri değişebilmektedir. Ancak gebelik esnasında 20. haftadan önce herhangi bir zamanda kanama olması düşük tehlikesini gösterir. Zira 20. haftadan daha küçük gebelik kayıpları “düşük” daha büyük gebelik kayıpları “erken doğum” olarak nitelendirilir. İlk 3 ayda kendiliğinden düşük oranı %15’dir. İlk 3 aydaki gebelik kayıplarının en sık nedeni genetik nedenlerdir. Ancak 3 aydan daha büyük düşüklerde durum farklıdır. Genellikle fetüste bir problem yoktur, bebek tam olarak ve canlı olarak atılır, burada problem ise rahim ağzı yetersizlikleridir.

Düşük ayrı, düşük tehlikesi ayrı bir konudur. Düşük tehlikesi gebelikte kanamanın olması durumudur. Bu hastaların %50’si düşük yaparlar. Bunda kanama ile birlikte parçalar da gelir. Eğer fetüs tüm komponentleri ile rahimden atılmışsa “tam düşük”, içerde parçalar kalmışsa “yarım düşük” adı verilir. Kesin tanı USG ile konulur. Yarım düşükte, kanamanın artması durumunda rahim boşluğu kürtaj yoluyla temizlenmelidir.

Gebede mevcut bir kanama durumunda ilk olarak, 12 haftadan küçük gebeliklerde transvajinal usg ile; 12 haftadan büyük gebeliklerde ise transabdominal USG ile fetüsün sağlık durumu belirlenmeli aynı zamanda düşük önleyici tedavi başlanmalı ve önerilerde bulunulmalıdır.

  1. GEBELİKTE İLERİ ANNE YAŞI

Bebek sahibi olmak için en uygun yaşlar 20 ile 30 arasıdır. Fakat kadınların çalışma hayatı içerisinde daha fazla yer almaya başlaması ile birlikte, gebelikler giderek daha ileri yaşlara ertelenmektedir. Günümüzde bir çok kadın ilk doğumunu 30’lu yaşlarda yapmaktadır.

Anne yaşının ilerlemiş olması, bazı riskleri de beraberinde getirir. Anne adaylarının 35 yaş ve üzeri olması durumuna “İleri Anne Yaşı” diyoruz. Bu tip gebelikler daha yakından ve özel bir takip gerektirir.

 

 

35 yaş üzeri anne adaylarında;

  1. Kromozom anomalili (genetik yapısı bozuk) bebek doğurma riski artar. Bu risk en bilinen şekli ile Down Sendromu (Mongol bebek)’nda belirgindir. 30 yaş altında kromozom anomalili bebek doğurma riski 1000 doğumda 2,6 iken, 35 yaş üzerinde bu risk 1000 doğumda 5,2 oranına yükselmektedir. Bu belirgin risk artışı nedeniyle 35 yaş üzerindeki gebeliklerde genetik inceleme yapılması önerilir.
  2. İleri yaştaki anne adaylarında abortus (düşük) yapma riski de artmıştır. Bu yaş grubundaki gebelerde düşük riski 4 kat fazladır. Aslında bu durum, yaşla birlikte kromozomal anomali riski artması ile doğrusal ilişkilidir. Düşüklerin büyük bir kısmının nedeninin kromozomal anomali olduğu bilinmektedir.
  3. İleri anne yaşında, dış gebelik ortaya çıkma riski, genç yaş gebeliklere göre biraz daha fazladır.
  4. Anne yaşının ilerlemesi ile birlikte ikiz, üçüz gibi çoğul gebelik oranı yükselir. Çoğul gebeliklerin izlemi de önem arz eder.
  5. İleri yaşlarda karşımıza çıkan hipertansiyon ve diyabet (şeker hastalığı) gibi durumlar, gebelikle birlikte görüldüklerinde, bebek ve anne açısından tehlikeli olabilmektedir. 35 yaş üzerinde gebeliklerde hipertansiyon erken yaş gebeliklere göre 2-4 kat daha sık görülür ve yaklaşık olarak görülme sıklığı %10’dur. Preeklampsi (gebelikte hipertansiyon) gelişmesi açısından risk taşıyan bu durumun, gebelik bitiminden sonra kaybolup kaybolmadığı da mutlaka izlenmelidir. Gestasyonel Diyabet (gebeliğe bağlı şeker hastalığı), ileri yaş gebeliklerde daha sık görülen bir diğer hastalıktır.
  6. İlerleyen yaşla birlikte bebeğin plasentası (eş) ile ilgili problemler de daha sık görülür (Ablasyo plasenta, Plasenta Previa).
  7. Erken doğum riski artar.
  8. Damar dolaşımının ilerleyen yaşlarda bozulmasına bağlı olarak, düşük doğum ağırlıklı bebek doğurma riski, plasental yetmezlik riski yükselir. Intrauterin (rahim içi) gelişme geriliği açısından daha yakın takip ve fetal distres (bebeğin hayatını tehdit eden sorunlar) bulgularının erken dönemde tespiti önem arz eder.
  9. Doğum sonrası kanama ve uzamış doğum eylemi nedeni ile sezaryen operasyonu ihtimali artar.